Sterydy

 

Dec, 1st

Sterydy .......

 

Sterydy są to związki organiczne, naturalne lub syntetyczne, zawierające w cząsteczce układ cyklopentanoperhydrofenantrenu, czyli gonanu (cztery nasycone, skondensowane pierścienie, w tym trzy pierścienie sześciowęglowe i jeden pięciowęglowy), różniące się dzięki różnemu stopniowi nasycenia pierścieni oraz obecności podstawników (R):

 

Sterydy nie posiadają płaskiej bodowy, wykazują aktywność optyczną.

Rozróżnia się Sterydy:

Hormony kory nadnerczy, kortykoSterydy, część korowa nadnerczy trzy rodzaje hormonów:

1) mineralokortykoSterydy (aldosteron, dezoksykortykosteron - DOCA), które mają wpływ na gospodarkę sodu i potasu w ustroju, a pośrednio wody (aldosteronizm),
2) glikokortykoidy (kortyzon, kortyzol) uczestniczące w przemianie węglowodanów i tłuszczów, mające działanie przeciwalergiczne (alergia) i przeciwzapalne (reakcja zapalna),
3) androgeny, które wpływają na anabolizm białek oraz współdziałają w rozwoju drugorzędnych cech płciowych (cechy płciowe).

Czynność kory nadnercza regulowana jest na zasadzie mechanizmów zwrotnych przez układ podwzgórzowo-przysadkowy (ACTH).
Hormony płciowe, hormony wydzielane głównie przez gonady, korę nadnerczy i łożysko.

Znajdują się pod stałą kontrolą gonadotropin przysadkowych i neurohormonów podwzgórza. Ze względu na budowę chemiczną (należą do hormonów steroidowych), można je podzielić na:

a) 11- dezoksysterydy (dezoksykortykosteron, gestageny - progesteron, androgeny - testosteron),
b) aromatyczne (estrogeny - estradiol).
Do hormonów płciowych należy także choriogonadotropina wytwarzana przez łożysko.

Hormony płciowe są odpowiedzialne za rozwój drugorzędowych cech płciowych, prawidłowy przebieg cyklu miesiączkowego i ciąży, czynność gonad, czy przemianę materii.
Glikozydy nasercowe, związki organiczne (glikozydy) znajdujące się głównie w roślinach (naparstnicy, strofancie, cebuli morskiej, konwalii i in.), mające właściwości zwiększania siły skurczu mięśnia sercowego i zwalniania jego akcji. Tym samym zwiększają wydajność serca, skracają czas krążenia, likwidują zastój krwi, zwiększają ilość wydalanego moczu i doprowadzają do ustępowania obrzęków.
Niektóre z nich (Acetyldigitoxinum, Digoxin, Digotokxin, Deslanosidum, Lanatosid C, Proscillariolin, Talusin) łatwo się kumulują w ustroju i przy przedawkowaniu mogą powodować objawy toksyczne tj.: wymioty, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia widzenia.
Sterole, steryny, drugorzędowe alkohole steroidowe zawierające w cząsteczce grupę hydroksylową, alifatyczny łańcuch boczny oraz jedno (lub więcej) podwójnych wiązań w układzie cyklopentanoperhydrofenantrenu.

Rozróżnia się sterole pochodzenia roślinnego (fitosterole), np. stygmasterol, zwierzęcego (zoosterole), np. cholesterol, oraz sterole z grzybów i pleśni (mukosterole), np. ergosterol.
Żółciowe kwasy, kwasy żółciowe, kwas cholowy i chenodeoksycholowy syntezowane z cholesterolu przez komórki wątrobowe, następnie sprzęgane z glicyną lub tauryną w sole żółciowe i w tej postaci wydzielane do dróg żółciowych, a następnie do pęcherzyka żółciowego (gdzie wchodzą w skład żółci) i stąd do jelita cienkiego, gdzie biorą udział w trawieniu tłuszczów.
Sterydy znajdują zastosowanie jako leki o działaniu anabolicznym (anaboliczne środki), moczopędnym, przeciwnowotworowym oraz jako środki antykoncepcyjne, a także (niedozwolone) środki dopingujące (Sterydy anaboliczne).

Anaboliczne środki, leki steroidowe, ułatwiające wbudowywanie białek do komórek organizmu, powodujące przez to wzrost masy tkanek, gł. tkanki mięśniowej. Środki anaboliczne są syntetycznymi męskimi hormonami płciowymi, o budowie podobnej do testosteronu. Ich nadmiar prowadzi do impotencji, bezpłodności, a także do zaburzeń układu krążenia. Stosuje się je w chorobach wyniszczających organizm, np. w leczeniu chorób nowotworowych. Często - wbrew prawu (zakazane przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski) - używają ich sportowcy jako środków dopingujących.